close
تبلیغات در اینترنت
مروری تحلیلی بر جنگ صفین (1)
چهارشنبه 21 آذر 1397
تاریخ امروز :

تدبر در قرآن آیه قرآن

چهارشنبه 11 اردیبهشت 1387 دریافت رایگان نرم افزار جامع پیرامون ولایت فقیه مطالعه بیشتر

جمعه 04 اردیبهشت 1394 بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 07 فروردین 1394 بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 10 تیر 1390 مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

چهارشنبه 11 خرداد 1390 امامت حضرت علی در آئینه سنت مطالعه بیشتر

یکشنبه 08 خرداد 1390 جلوه های بلاغت در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي مطالعه بیشتر

دانشنامه ی امام علی (ع)

معرفی برترین پایگاه های مجازی اهل بیت (س)

ذکر ایام هفته

موضوعات

  • مروری تحلیلی بر جنگ صفین (1)

    نظرات:

     

    مقدمه

    مقاله ی پیش رو حاوی مسأله ی مهم تاریخی سیاسی در زمان حکومت امام علی (ع) می باشد و آن مسأله جنگ صفین می باشد ، شاید از جهات مختلف بتوان اهمیت این موضوع را بیان کرد ، از جمله اینکه زندگی معصومین به خصوص امام علی (ع) سراسر درس و عبرت می باشد ؛ قرآن عظیم به خاطر اهمیتی که به حق برای این بزرگواران در تحولات تاریخ و تمدن بشر قائل است ، بخشی از آیات خود را به تبیین موضعگیری و تلاشهای شبانه روزی آنان اختصاص داده و در این زمینه نکات بسیار ارزنده ای را یادآور شده ؛ « لقد کان فی قصصهم عیرة  لأولی الألباب »

    -      در داستان های آنان برای خردمندان عبرتی است.[1]

    در این مقاله از کتاب های مستند و معتبر تاریخی استفاده و بهره بری شده است.

    مطالعات و کتابهای تاریخی سیاسی گذشته در رابطه با این مسأله ، یا به جهت صرف تاریخی بودن مسأله و یا به جهت استدلالی بودن محض تاریخ دارای نقص کوچکی بوده ؛ این مقاله از آن جهت که تاریخ استدلالی و بیانی را فرا گرفته ، خواننده ی آن علاوه بر جذابیتی که در مقاله وجود دارد درس ها و عبرتهای زیادی برای زندگی روزمره خود می تواند بگیرد . ( ان شا ألله)

    زمان و مکان نبرد : پس از گذشت چهار ماه از خاموش شدن فتنه ی ناکثین[2] ( به رهبری عایشه ، طلحه و زبیر) اسلام علوی با فتنه ی قاسطین ( به رهبری معاویه ) رو به رو گردید . امام علی (ع) در پنجم شوال سال 36 هجری برای خاموش کردن این فتنه از کوفه حرکت کرد و در اواخر ماه ذی قعده و به هنگام بار افکندن سپاهیان در صفین ( نام محلی در مرز عراق و شام) درگیری غافلگیر کننده ای برای مسلط شدن بر شریعه ی فدات رخ داد- در ماه ذی حجه نیز درگیری های شدیدی میان دو سپاه صورت گرفت تا اینکه در محرم سال 37 میان دو گروه آتش بس اعلام گردید ، ولی جنگ پایان نیافت تا این که پیکار حقیقی در آغاز ماه صفر سال 37 میان دو سپاه رخ داد و در هشتم صفر تنور جنگ داغ گردید و در دهم صفر، هنگامی که سپاه امام علی (ع) در آستانه ی پیروزی قرار گرفته بود با حیله ی عمروعاص فرصت پیروزی از دست رفت و امام علی (ع) به کوفه بازگشت.

    تعداد شرکت کنندگان در نبرد : طبق گزارش های مشهور یاران امام علی ( ع) 90 هزار نفر و یاران معاویه 85 هزار نفر بوده اند.

    یاران برجسته امام و یاران معاویه : در نبرد   صفین به همراه امام بسیاری از صحابیان بزرگ پیامبر و برجستگانی دیگر شرکت داشتند که تعداد آنها حدود پانصد نفر بلکه بیشتر بوده اند در مقابل تعداد صحابیان شرکت کننده در لشکر معاویه از انگشتان دست تجاوز نمی کرده و آنان کسانی بوده اند که پس از فتح مکه مسلمان شده بودند.

    تعداد کشته ها: مشهور آن است که کشته های عراقیان 25 هزار نفر بوده و کشته های شامیان 45 هزار نفر

    معرفی دو شخصیت از سران قاسطین

    الف- معاویه ابی سفیان : معاویه بیست سال قبل از هجرت زاده شد و در سال هشتم هجری و در زیر برق خیره کننده ی شمشیر مجاهدان اسلام با اکراه و اجبار ، تسلیم آیین محمد (ص) شد، در زمان خلافت عمر به ولایت شام، منصوب شد او از ابتدای حاکمیت برای خود حکومتی استبدادی و پادشاهی پدید آورد و صدای استقلال سر داد ، عمر بنا به ملاحظاتی با معاویه کنار آمد.

    در خلافت عثمان ، که حاکمیت به سوی تسلط امویان پیش می رفت ، معاویه همچنان به ستمگری ها و فتنه جوئیهای خود ادامه می داد و ابعاد جاه طلبی و خوشگذرانی را بدون دغدغه ی خاطر می گسترد.

    حاکمیت بیست ساله ی او با سیاست در جهل نگه داشتن و تحمیق مردم ، ایجاد رعب و وحشت در دل شهروندان و دور نگه داشتن جامعه از آگاهی ، زمینه را برای هر گونه اقدام به نفع وی در شام آماده کرده بود ؛ او از آغاز خلافت امام علی( ع) آهنگ مخالفت با وی ساز کرد و در تحریک طلحه و زبیر ، بسیار کوشید و جنگ و جنگ صفین را علیه امام علی (ع) رهبری کرد.

    معاویه پس از جریان حکمیت به غارتگری ها و هجوم های وحشیانه علیه مناطقی که حکومت علوی را پذیرفته بودند دامن زد و در زمین فساد کرد و آبادانی ها و نسل ها را به نابودی کشید.

    او به سال 41 هجری ، با نیرنگ خاص و جو سازی صلح را بر امام حسن ( ع) تحمیل کرد و بدین سان با غلبه به تمامی  مخالفان ، پایه های حکومتش را محکم ساخت و پس از آن آزاررسانی بر شیعیان علی ( ع) و طرفداران آن بزرگوار را دامن زد تا بدان جا که برای همراهان خودش نیز غیر قابل تحمل بود؛

    او در سب علی بسیار افراط می کرد و چون از او خواستند که دست نگه دارد، گفت: (به خدا سوگند « از آن دست نمی کشم » تا کودکان بر آن پرورش یابند  و بزرگسالان به آن پیر شوند و هیچ گوینده ای برایش فضیلتی نگوید.)

    فرمایش پیامبر خدا درباره ی معاویه :

    پیامبر خدا فرمود: هر گاه معاویه را بر منبر من دیدید او را بکشید.[3]

    ب- عمر و عاص : او سیاست بازی فریبگر ، نیرنگبازی چیره دست و شخصتی چند چهره و شگفت انگیز است ، او را یکی از چهار فرد زیرک و هوشمند عرب دانسته اند ، او ریشه در فحشا دارد ، مادرش « نابغه» از بدکاره های مشهور بود ، چون عمرو در سال 50 قبل از هجرت به دنیا آمد ، مادرش او را به پنج نفر منسوب می دانست و از این میان عاص را برگزید و به او ملحقش کرد.

    امام حسن (ع) از او چنین یاد کرد : وی پست ترین آنان از جهت نسب و پلیدترین آنها از نظر جایگاه است.[4]

    به روزگاری که پیامبر در مکه بود . عمر و عاص ایشان را بسیار آزار می داد هجو  می کرد پیامبر خدا در برابر این همه هرزه درایی او را نفرین کرد و فرمود:

    بارخدایا! عمرو بن عاص مرا هجو کرده است  و تو می دانی که من شاعر نیستم، پس در برابر هر بیت شعری که مرا هجو کرده است  بر او نفرین فرست؛

    شخصیت سیاسی:

    عمر و عاص از یک سو بسیار زیرک و زمان شناس بود و از سوی دیگر دنیا گرا و هواپرست . بدین سان او خوب می دانست که با کسانی چون علی (ع) نمی توان کنار آمد از این سو چون ایشان به خلافت رسید به سوی معاویه رفت و خود علت این رویگردانی و رویکرد را  دنیا خواهی دانست و به معاویه گفت : « آنچه بر سر آن ، ستیز می کنیم چیزی جز دنیا نیست [5] چنین بود که ولایت مصر را شرط همکاری و همراهی با معاویه قرار داد.

    او در جنگ صفین فرمانده لشکر شام ، مشاور معاویه و صحنه گردان معرکه بود، او خود نیز در پستی و حقارت بی بدیل بود ، در جنگ با علی (ع) چون مرگ را در چند قدمی خود می دید کشف عورت کرد و با این حیله ی ننگ آور از مرگ نجات یافت . او همچنین نقشه حکمیت و بر نیزه کردن قرآن (که تفصیلا توضیح مطلب خواهد آمد ) را پی ریزی کرد.

    عمر و عاص یکی از طراحان چیره دست سیاستهای تبلیغی علیه علی (ع) بود و جوسازی های و عوام های قریبی های او علیه علی (ع) نشانه ای از پستی، زشت خویی و فریبگری اوست ، که امام علی (ع) در نهج البلاغه ( خطبه ی 84) اشاره ای بلیغ به آن دارد.

    حل یک شبهه

    همان طور که بیان شد یکی از پر هیاهوترین مسائلی که حکومت امام علی (ع) با آن رویارویی داشت معاویه بود، برخی از جمله ابن عباس پسر عموی امام می گفتند :« او را مدتی بر سر کار بگمارید ، آنگاه چون آبها از آسیاب افتاد، او را براندازید»اما امام علی (ع) هرگز به چنین کاری تن در نداد ، این کار علاوه بر آن که با تنزه و بی ریایی امام سازگار می آمد در آن زمان کم ضررترین راه حل ها بود، چرا که مردم می دانستند یکی از اعتراض های امام (ع) به حکومت عثمان، همین باقی گذاردن معاویه بر حکومت شام بود و هم فساد و تباهی و زورگویی و حیف و میل اموال عمومی و ستم معاویه چندان بسیارآشکار بود که حتی یک روز باقی گذاردن او به حکومت چیزی جز سازشکاری با ستمگر محسوب نمی گشت و تازه اگر او را باقی می گذارد تا به موقع با قدرت او را بردارد ، این معنا از نظر معاویه نیز پنهان نمی ماند و بسا که او نیز تدارک قدرت می کرد و یا از راهی ناجوانمردانه به نابودی امام علی (ع) اقدام می ورزید ، پس راهی جز عزل او از سوی حضرت امیر(ع) باقی نمانده بود و امام چنین کرد و او تن در نداد و ایستاد و امام به جنگ نا خواسته ی دیگری ( صفین ) کشیده شد.

     


    [1] سوره یوسف – آیه 111

    [2] ناکثین : پیمان شکنان

    [3] تهذیب التهذیب – ج 1 ص 637 ش 1708.

    [4] شرح نهج البلاغه – ج6 –ص 291

    [5] سیر اعلام النبلاء- ج 3 – ص 72 – ش 15

    همچنین مطالبی با این موضوع را مطالعه نمایید

    • امامت حضرت علی در آئینه سنت
    • جلوه های بلاغت در نهج البلاغه
    • در اهمیت خطابه ی غدیر
    • شگفتی ها و اسرار سیستم شنوایی و بینایی در قرآن کریم و نهج البلاغه
    • مروری تحلیلی بر جنگ صفین (2)
    • حکمت های برگزیده ی نهج البلاغه (1)

درباره ما