close
تبلیغات در اینترنت
مبانی فکری حکومت اسلامی (4)
یکشنبه 28 مرداد 1397
تاریخ امروز :

تدبر در قرآن آیه قرآن

چهارشنبه 11 اردیبهشت 1387 دریافت رایگان نرم افزار جامع پیرامون ولایت فقیه مطالعه بیشتر

جمعه 04 اردیبهشت 1394 بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 07 فروردین 1394 بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 10 تیر 1390 مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

چهارشنبه 11 خرداد 1390 امامت حضرت علی در آئینه سنت مطالعه بیشتر

یکشنبه 08 خرداد 1390 جلوه های بلاغت در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي مطالعه بیشتر

دانشنامه ی امام علی (ع)

معرفی برترین پایگاه های مجازی اهل بیت (س)

ذکر ایام هفته

موضوعات

  • مبانی فکری حکومت اسلامی (4)

    نظرات:

     

    تعیین ولی امر از طرف خداوند

    دومین شرط شرط پیاده شدن ولایت الله آنست که ولی امر از طرف خداوند معین شود، خواه بصورت تعیین شخص باشد همانگونه که در مورد پیامبر و امام معصوم (ع) چنین است یعنی شخص پیامبر یا امام را خداوند ولی امر قرار داده است و یا بصورت تعیین معیارها و صفاتی باشد ک در هر فرد وجود پیدا کرد همانطور که در ولایت فقیه شخص خاصی برای این سمت نصب نشده است بلکه ولایت برای عنوان کلی و عام فقیه عادل قرار داده شده است این نوع نصب را نصب عام می نامند و باز در این جهت فرقی نیست که ولی امر ولایتش جنبه اصالت داشته باشد: مانند ولایت رسول و امام یا جنبه نیابت ، ولایت فقیه در زمان غیبت اما ، زیرا در هر دو صورت ولایت و اختیاراتی که ولی امر دارد بی واسطه یا با واسطه از طرف خداوند به او داده می شود ، از این جهت باید ولی امر مسلمین و کسی که در راس قوای سه گانه ، مقننه ، مجریه ، قضائیه قرر می گیرد منصوب از طرف خداوند باشد تا در نتیجه ولایت الله توسط او تحقق یابد.


    الف : ولایت پیامبران

    از مباحث گذشته به این نتیجه رسیدیم که بری پیاده شدن ولایت الهی هم به مسئله وحی و نبوت نیازمندیم و هم مسئولیت ولایت و سرپرستی جامعه باید از ناحیه خداوند بعهده شخصی گذاشته شود. اکنون باید این مطلب بررسی شود که به چه نحو و شکلی این مسئولیت به فردی واگذار می شود؟ دو نوع نصب و تعیین برای ولی امر و امام مسلمین در اسلام وجود دارد ،‌نصب خاص و نصب عام نصب خاص ، یعنی منصوب شدن و قرار دادن فردی با نام و نشان معین برای رهبری و زعامت که عده ای از پیامبران به همین شکل برای رهبری و امامت منصوب گردیده اند که از جمله آنها ابراهیم و اسحق و یعقوب است که پس از بردن نان آنها در آیه 73 سوره انبیا ء می فرماید: «وجعلنا هم ائمه یهدون بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات» یعنی قرار دادیم آنها را امامانی که به فرمان ما هدایت کنند و وحی نمودیم به آنها انجام کارهای نیک را.  در آیه دیگری در سوره سجده آیه 24 پس از آنکه نام بنی اسرائیل به میان می آید می فرماید: «وجعلنا منهم ائمه یهدون بامرنا» و قرار دادیم از ایشان امامن و رهبرانی که به امر ما هدایت کنند. در مورد حضرت ابراهیم می فرماید: «قال انیجاعلک للناس اماماً» خداوند فرمود ما تو را قرار دادیم امام و رهبر.

    «یا داوود انا جعلناک خلیفه فی الارض فاحکم بین الناس بالحق و لاتتبع الهوی فیضلک عن سبیل الله» ای داوود ما تو را جانشین خود در زمین قرار دادیم پس بین مردم به حق داوری کن و از هوی پیروی نکن که تو رااز راه خدا گمراه می سازد. آیه اخیر واگذاری حکومت را به حضرت داود نشان میدهد . در آیات دیگر نیز این مسئله تایید و تاکید می شود و مردم نیز وظیفه دارند که از پیامبران اطاعت کنند. تاریخ انبیا ء الهی از جمله زندگی پیغمبر اسلام خود بزرگترین دلیل بر این سخن است که پیامبران حاکمان بر حق جامعه هستند و آنها تشکیل حکومت داده اند چنانکه پیامبر اسلام در مدینه تشکیل حکومت داد و خود به اداره آن جامعه پرداخت و برای جهاد لشگر بسیج کرد و مالیات ها را جمع آوری می کرد و به اجرای حدود و قضاوت بین افراد می پرداخت. پس اولین حاکمان الهی پیامبران هستند که از طرف خدا برای این کار برگزیده شده اند و اولین حکومت را در تاریخ تشکیل داده اند.

    مقدم بودن ولایت خدا و رسول بر ولایت مردم از نظر قران

    در قرآن به آیاتی بر می خوریم که مسئله مقدم بودن ولایت خدا و رسول را بر ولایت مردم نسبت به خود و اموال و شئون دیگر مطرح می سازد. «و ما کان لمومن و لا مومنه اذا قضی الله و رسوله امراً ان یکون لهم الخیره من امرهم و من یعص الله و رسوله فقد ضل ضلالاً مبینا ً» برای مرد مومن و زن مومنه نیست که اگر خدا یا رسول خدا کاری را گذراندند و انجام دادند اینکه اختیاری داشته باشد نسبت به آن کار انجام شده و کسیکه خدا و رسول را عصیان کند در گمراهی آشکاری واقع گردیده است. آنچه از این آیه استفاده می شود ، اینست که اراده خدا و رسول بر اراده دیگران مقدم است و هر کاری را که خدا و رسول انجام دادند دیگری را در ان اختیاری نیست. «النبی اولی بالمومنین من انفسهم» پیغمبر سزاوارتر است به مومنین از خود آنها یعنی حکومت پیامبر بر نفوس مومنین از حکومتی که خود انها برخوردارند اقوی و اولی است. بنابر این آیه ، رسول خدا هم در جان مردم و هم در مال مردم می تواند تصرف کند انچنانکه خود آنها حق تصرف دارند بلکه حقی که رسول خدا دارد، اقوی و اولی است. البته باید توجه داشت که هیچگاه رسول خدا بر خلاف مصالح عمومی و موازین اسلامی در موردی تصرف نحواهد نمود.

    «فلا و ربک لایومنون حتی یحکموک فیما شجر بینهم ثم لا یجدوا فی انفسهم حرجاً مما قضیت و یسلموا تسلیماً» قسم به خدای تو ایمان نمی آورند تا تو را حکومت دهند در آنچه را که مورد اختلاف آنها است سپس نیابند در پیش ود ناراحتی از آنچه را که تو قضاوت نموده ای و تسلیم شوند تسلیم شدنی. این آیه نیز ولایت رسول خدا را در قضاوتها و حکومتها و حل و فصل اموری که مورد نزاع و اختلاف است ثابت می کند و لازم می داند تسلیم همه را در مقابل حکم رسول خدا. رسول خدا همین ولایت را برای امیر المومنین علی علیه السلام در روز غدیر خم در حضور هزارها مسلمان قرار داد و فرمود: «الست اولی بکم من انفسکم» آیا من سزاوارتر نیستم به شما از خود شما؟ این سوال اشاره است به آیه: «النبی اولی بالمومنین من انفسهم» که اولویت پیامبر را از خود مومنین بر انها ثابت می کند مردم در جواب سوال پیامبر گفتند : اری و اولویت پیامبر را تصدیق نمودند سپس پیامبر علیه السلام فرمودند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» هر کس من ولی او هستم علی مولای او است.

    ب : ولایت امام معصوم (ع)

    به اعتقاد شیعه پس از ختم رسالت ، عهده دار حکومت و ولایت ائمه عصومین سلام الله علیهم بودند ولی بر اثر عصیان پاره ای از مردم و شرایط خاصی که در جامعه آنروز وجود داشت غیر از چند سالی امیر المومنین و چند ماه امام مجتبی سلام الله علیهما ائمه معصومین نتوانستند زمام امور را در دست گیرند و بر اساس تعالیم اسلام نظام قسط و عدل را گسترش دهند.

    ولی با وجود شرائط سخت و محدودیتهای فراوان و خفقان شدید نتوانستند کتب و اساس نظام امت و امامت را که ضامن قسط و عدل اسلامی و تحقق بخش حکومت و ولایت الله است به جامعه عرضه نمایند و افرادی را در این مسیر تربیت کنند و انسانهای نمونه ای که نمودار یک جامعه اسلامی است بسازند و مبارزه یا طاغوتها و قدرتهای شیطانی و غیر الهی را بعنوان فریضه ای الهی به پیروان خود تعلیم دهند و در تاریخ نیرومندترین گروه را در مقابل جباران و ستمگران با نیرومندترین منطق و کوبنده ترین سلاح علمی و فرهنگی بوجود آوردند تا روزی که موفقیت یابند و کاخ استبداد جباران وابر قدرتهای جهان را فرو ریزند و چون روزی بشر آماده پذیرش چنین نظامی در سرسر جهان خواهد شد و بنابر وعده ای که قران در چندین مورد داده است دین خدا بر جهان حاکم خواهد گردید و روایات فراوانی وعده قطعی به نابودی کفر و ظلم و خاتمه یافتن همه نظامهای طاغوتی داده است و در ان روز انسانی معصوم باید تا این وعده های الهی به دست او تحقق یابد و جز از انسانی کامل و معصوم از گناه و خطا گسترش عدل و داد در سراسر گیتی امکان پذیر نیست ناچار اخرین امام معصوم از انظار مردم پنهان گشت و از دسترس طاغوتها و درندگان آدم نما دور گردید تا ذخیره ای برای انروز بشر باشد و بر ین اساس عقیده شیعه اینست که دوزادهمین امام یعنی حجه ابن الحسن العسکری سلام الله علیه ولی الله اعظم و امام امت است که از انظار غائب و جهان در انتظارش می باشد.

    ج : ولایت فقیه

    در زمانیکه امام معصوم از انظار عموم غائب و پنهان است ، برای آن دسته از انسانهائی که در هر زمان و جدانی بیدار و فکری آزاد دارند و باید از تعالیم آسمانی به هر مقدار که امکان دارد بهره مند شوند و اگر قدرت پیدا کنند حکومتی اگر چه محدود به وجود اورند و نظام عدل الهی را پیاده کنند معیارهای مناسب با حکومت اسلامی ،‌از طرف امامان معصوم (ع) تعیین گردیده تا فردی که واجد آنها است در این مقطع حساس از زمان از امام (ع) نیابت کند و عهده دار ولایت باشد و این همان ولایت فقیه عادل است این نصب از این جهت که به شخص خاصی تعلق نگرفته است بلکه هر کسی که واجد آن اوصاف باشد یعنی فقیه ، عادل ، بصیر و اگاه به زمان باشد می تواند عهده دار ولایت گردد و مقام نیابت را پیدا کند نصب عام محسوب می شود زیرا با بیان اوصافی کلی که قابل انطباق بر هر کس است که واجد آن اوصاف باشد ولی مسلمین را ر زمان غیبت تعیین فرموده اند و شخص خاصی مورد نظر نیست و در فرضی که یکی از افراد واجد اوصاف مذکور ولایتش فعلیت پیدا می کند و عهده دار امامت می شود و در این فرض مسئولیت از دیگران ساقط می گردد.

    این نیابت نظیر والیانی است که امیر لمومنین علی علیه السلام برای استانها و شهرها تعیین می فرمودند با این تفاوت که انان نائب خاص بودند و فقیه عدل نائب عام است. در زمان حضور ائمه دیگر هم این نیابت و ولایت برای فقیه عادل مخصوصاً در جاهائی که دسترسی به امام معصوم نداشتند بوده است پس نصب عام اختصاص به زمان غیبت ندرد بلکه در زمان حضور نیز انطور که از روایت عمر بن حنظله استفاده می شود وجود داشته است اگر چه در آن زمان ولایت به صورت زعامت و زمامداری نبوده بلکه تنها در حد قضاوت و فیصله دادن بین مردم در موارد اختلاف بوده است.


    همچنین مطالبی با این موضوع را مطالعه نمایید

    • امامت حضرت علی در آئینه سنت
    • امام زمان عج در خطبه ی غدیر
    • امام زمان  عج در آینه گفتار امام علی ع
    • علی(علیه السلام) مولای غدیر
    • بررسي عملكرد عوام و خواص در برابر حضرت علي عليه‏السلام (۱)
    • غدیر خم در یک نگاه

درباره ما