close
تبلیغات در اینترنت
مهمترین اطلاعات از نهج البلاغه
شنبه 30 تیر 1397
تاریخ امروز :

تدبر در قرآن آیه قرآن

چهارشنبه 11 اردیبهشت 1387 دریافت رایگان نرم افزار جامع پیرامون ولایت فقیه مطالعه بیشتر

جمعه 04 اردیبهشت 1394 بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 07 فروردین 1394 بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

جمعه 10 تیر 1390 مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

چهارشنبه 11 خرداد 1390 امامت حضرت علی در آئینه سنت مطالعه بیشتر

یکشنبه 08 خرداد 1390 جلوه های بلاغت در نهج البلاغه مطالعه بیشتر

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390 سيماي امام علي(ع) در مثنوي معنوي مطالعه بیشتر

دانشنامه ی امام علی (ع)

معرفی برترین پایگاه های مجازی اهل بیت (س)

ذکر ایام هفته

موضوعات

  • مهمترین اطلاعات از نهج البلاغه

    نظرات:

     

    ارزش و اعتبار

    پیامبر اسلام هنگام رحلت دو امانت گرانبها برای جهانیان به ودیعه نهاد که عبارتند از قرآن و عترت طاهرین آن حضرت.

    در میان عترت و اهل بیت پیامبر نیز امیرالمومنین علی علیه السلام از مقامی ویژه برخوردار است. آیه قرآن او را نفس پیامبر صلی الله علیه و آله معرفی نموده و فضائل او به حدی است که کسی را توان شمارش آن نیست.

    از جمله خصوصیات امیر مومنان علیه السلام که هیچ دوست و دشمنی آن را انکار نکرده فصاحت و بلاغت و سخنوری آن حضرت است. کلام امیرالمومنین علیه السلام دو خصوصیت ویژه دارد:

    اول: زیبایی و فصاحت و انسجام بی نظیر آن که آن را « فوق کلام مخلوق و دون کلام خالق» قرار داده است.

    دوم : تاثیر و نفوذ شگفت انگیز آن به طوری که نه تنها در آن زمان که پس از 14 قرن هنوز هم هر شنونده ای را تحت تاثیر قرار می دهد.

    در ارزش کتاب شریف نهج البلاغه هم همین بس که آن را « اخ القرآن» و برادر کتاب خداوند دانسته اند. اگر قرآن در چندین مورد به مبارزه فراخوانده که اگر می توانید برای آن مثل و مانندی بیاورید حقا نهج البلاغه هم با تمام وجود خود چنین دعوتی به مبارزه و همتا آوری نموده است.

    نهج البلاغه کتابی است که بزرگترین فصحا و بلیغ ترین گویندگان در طول تاریخ افتخار خویش را در محضر نهج البلاغه بودن دانسته اند.

    اما نهج البلاغه کتابی نیست که تنها از حیث لفظ و اوج قله های فصاحت را فتح کرده باشد، بلکه محتوا و مضمون این کتاب شریف نیز تالی و دنباله رو قرآن است.

     

     

    از زبان مولف

    سید رضی علیه الرحمه نیز در مقدمه نهج البلاغه چنین فرموده « امیرالمونین علیه السلام در موضوعات و ابواب گوناگون کلماتی دارد و هر گاه انسان در یک موضوع کلمات آن حضرت را مطالعه می کند، هیچ شکی نمی کند که این سخنان از کسی است که تمام عمر خویش را در همان رشته سپری کرده است. وقتی در باب زهد داد سخن می دهد گویی هیچ بهره ای از غیر زهد و عبادت ندارد. گویی تمام عمر خویش را در گوشه خانه ای یا در پای کوهی گذارنده که هیچ کس را جز خودش ملاقات نکرده است.

    هیچکس باور نمی کند این کلام کسی است که در جنگ آنچنان دلاوری می کند و گردنهای گردنکشان را می زند و پهلوانان را به خاک می افکند و خون آنان را بر زمین جاری می کند و در عین حال او زاهدترین انسان و صالح ترین افراد است. این از خصلتها و فضائل عجیب آن بزرگوار است که جمع بین اضداد کرده و صفات متضاد را یکجا جمع نموده است.»

    اولین گردآورندگان

    به جهت مقام و منزلت امام علی علیه السلام و جذابیت آن حضرت، اصحاب و یاران ایشان از همان دوران قرن اول هجری خطبه ها و سخنان حضرت را حفظ کرده و سینه به سینه نقل می کردند. در این بین عده ای برای حفظ این گنجینه های گرانبها آنها ررا نوشته و به صورت کتب و جزواتی برای نسلهای بعد به یادگار گذاشتند.

    از جمله حدود یکصدو بیست کتاب قبل از نهج البلاغه تمام یا قسمتی از حجم خویش را به نقل کلمات  گهربار آن حضرت اختصاص داده اند. اولین کسی که سخنان آن حضرت را در کتابی گردآورد صحابی ایشان، زید بن وهب (متوفای 96 هجری) بود در کتابی با نام «خطب امیر المومنین علیه السلام»

    پس از او بزرگانی همچون نصر بن مزاحم منقری ( متوفای 202 هجری)، اسماعیل بن مهران (متوفای 200 هجری)، اوقدی (متوفای 207 هجری) و مسعده بن صدقه را می بینیم که هر یک اثری به یادگار نهاده اند.

    سید رضی کیست؟

    مهمترین و معروف ترین کتابی که به عنوان مجموعه سخنان حضرت علی علیه السلام در اختیار ماست کتاب «نهج البلاغه» می باشد. این کتاب توسط سید رضی جمع آوری شده است. سید رضی از بزرگترین علمای زمان خویش بود و علاوه بر رشته های مختلف علوم اسلامی یکی از بزرگترین ادباء و شعرای زمان خویش قلمداد می شد.

    او در سال 359 هجری در شهر بغداد به دنیا آمد و در سال 406 هجری در همان شهر بدرود حیات گفت و در جوار کاظمین علیهما السلام مدفون گشت.

    زمینه ها

    در اینجا زمینه های پیدایش نهج البلاغه را در قرن چهارم هجری بررسی می کنیم:

    با وجود توجه و اهتمام خاص شیعیان بر حفظ و ضبط سخنان امیرالمونین علیه السلام ماندگارترین اثر در این زمینه در قرن چهارم هجری شکل می گیرد. در این خصوص علل و عواملی به ذهن می رسد که به برخی اشاره می کنیم:

    قرن چهارم قرن آغاز غیبت کبری است و شیعیان که با غیبت امام خویش مواجه شدند. برای ایستادن روی پای خویش و حفظ مذهب خود اقداماتی برای حفظ گنجینه های گرانقدر و میراث های عظیم ائمه علیهم السلام انجام دادند. حرکت شیعیان در این عصر به قدری چشمگیر بود که قرن چهارم به قرن تالیف و ترجمه و تدوین کتب اسلامی مشهور گشته است. در این دوران حوزه های علمیه فراوانی در کشورهای اسلامی تشکیل شد و علمای بزرگوار با تمام تلاش خود برای پرورش افراد مستعد و نشر علوم اهل بیت علیهم السلام دست به کار شدند.

    قرن چهارم شاهد تشکیل اولین حکومت شیعی در جهان اسلام بود.« آل بویه» در سال 334 هجری بغداد را فتح کردند و علمای شیعه در بغداد با تمام توان به فعالیت و نشر افکار تشیع پرداختند.

    شیعیان نیز در سایه این حکومتها از انزوا بیرون آمدند و توانستند آزادانه مناسک و افکار خویش را اعلام نمایند.

    قرن چهارم دوران شکوفایی شعر و ادب شیعی هم بود و سید رضی از جمله چهره های آشنا و برجسته قرن چهارم هجری است.

    در این قرن کتابخانه ها رونق گرفت و تنها در کتابخانه سید مرتضی در بغداد 80 هزار کتاب وجود داشت. کتابخانه دارالحکمه بغداد نیز 10 هزار نسخه خطی نفیس و هزاران جلد کتاب دیگر داشت.

    آزادی شیعیان به حدی رسد که در تشیع جنازه شیخ مفید (استاد سید رضی) حدود 80 هزار نفر شرکت کردند. که این رقم در تاریخ آن روز بی سابقه بود.

    با توجه به مطالب یاد شده زمینه کاملا مساعدی که برای سید رضی مهیا شده بود تا دست به تالیف مهمترین و ماندگارترین اثر شیعه پس از قرآن بزند روشن شد. سید رضی نیز با نهایت دقت و حوصله از منابع بسیار ارزشمندی که در اختیار داشت کتاب «نهج البلاغه» را جمع آوری نمود.

    انگیزه نگارش

    سید رضی در مقدمه نهج البلاغه انگیزه خود را در جمع آوری این کتاب شریف چنین بیان می دارد:

    « من در سنین جوانی شروع به تالیف کتابی در خصائص ائمه علیهم السلام نمودم که اخبار و کلمات ان بزرگواران را به صورت گلچین شده جمع آوری نمایم. زمانیکه خصائص مربوط به امیرالمونین علیه السلام را به اتمام رساندم مشکلاتی پیش آمد که نتوانستم کتاب را کامل نمایم. در پایان فصول این کتاب فصلی در کلمات قصار آن حضرت آمده بود، لکن خطبه ها و نامه های مفصل ایشان را ذکر نکرده بودم.

    چون عده ای از دوستان این فصل از کتاب را دیدند برایشان بسیار جالب بود، لذا از من درخواست کردند کتابی مستقل پیرامون کلمات گرانبهای امیرمومنان علیه السلام در موضوعات گوناگون تالیف نمایم. من هم که دیدم چنین گردآوری تاکنون انجام نشده، دست به کار تالیف این کتاب عظیم شدم.... و نام آن را نهج البلاغه نهادم.»

    چرا نهج البلاغه؟

    اینکه چرا سید رضی نام کتاب خویش را نهج البلاغه (راه بلاغت و فصاحت) گذاشته است از مقدمه کتاب بخوبی روشن می شود.

    سید رضی، که خود ادیب و شاعری توانا است، چون اعجاز امیرالمومنین علیه السلام را در زمینه بلاغت و فصاحت دید با جمع آوری این کتاب عظمت امیرالمومنین علیه السلام را در این فضیلت ، علاوه بر فضیلتهای فراوان دیگر، به اثبات رساند.

    او با این کتاب اثبات کرد که، تنها پرچمدار و یکه تاز میدانهای سیاست و جنگ و زهد عبادت و اولین مسلمان و بالاترین مسلمان، در زمینه ادب و سخنوری نیز به بالاترین درجات آن رسیده و در مقامی است که هیچ انسان دیگری به آن حد از اعجاز نرسیده است.(البته در این بین حساب پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله که علی علیه السلام نفس اوست، از دیگران جداست)پ

    پس چون سید رضی هدفش اثبات این زمینه از فضائل امیرالمومنین علیه السلام بود نام کتاب خویش را «نهج البلاغه» نهاد.

    روش سید رضی در جمع آوری سخنان علی علیه السلام روشی مخصوص به خود داشته است و آن اینکه:

    سید رضی بنای نوشتن و جمع آوری مجموع سخنان علی علیه السلام را نداشته، به همین جهت، از بین منابع فراوانی که داشته قسمتهایی را گلچین نموده است.

    او خود نیز در مقدمه کتاب به این نکته اشاره کرده که آنچه می آورد مختار و انتخاب شده هایی از کلمات و نامه های آن حضرت است.

    سخنان حضرت

    برخی چنین پنداشته اند که سخنان امیر مومنان علی علیه السلام تنها حجمی معادل نهج البلاغه دارد یا خطبه ها و نامه های آن حضرت را منحصر در همان تعداد نموده اند در حالی که چنین نیست. مسعودی که حدود یکصد سال قبل از سید رضی می زیسته، در «مروج الذهب» می گوید: هم اکنون چهارصد و هشتاد و اندی خطبه از علی علیه السلام در دست مردم است.

    آمدی در «غرور الحکم» پانزده هزار کلمه قصار از امیرالمومنین علیه السلام نقل کرده است در حالی که کلمات قصار نهج البلاغه 480 کلمه است.

    کتب فراوان دیگری نیز پیرامون کلمات آن حضرت تحریر شده مانند تحف العقول، روضه الواعظین و ... که بیش از یکصد و اندی کتاب قبل از نهج البلاغه خطبه های امیر المومنین علیه السلام را جمع کرده اند.

    ترتیب نهج البلاغه

    نهج البلاغه دارای سه محور اصلی است:

    1-    خطبه ها:

    شامل 239 خطبه است و از نظر زمانی به سه بخش تقسیم می گردد:

    -         قبل از حکومت مانند(خطبه های 5- 67- 139- و ... )

    -         در هنگام خلافت ( مانند خطبه های 3- 12- 15- 16- و ... )

    -         دوران حکومت ( مانند خطبه های 20- 21- 27- 105- 47- 108 و ... )

    2-    نامه ها :

    شامل 79 نامه است و تقریبا تمام آنها در زمان خلافت آن حضرت نوشته شده است.

    3-    کلمات قصار یا قصار الحکم:

    شامل 480 کلمه است و از حیث موضوعات بسیار متنوع می باشند.

    عناوین نهج البلاغه

    تنوع موضوعات در نهج البلاغه بسیار چشمگیر است و کتب متعددی نیز در این خصوص به نگارش در آمده است. در اینجا از باب نمونه به چند موضوع در نهج البلاغه اشاره می کنیم:

    خطبه ها شامل موضوعاتی می باشند مانند:

    اخلاق (8- 10- 20- 21- 63- 24و ...)

    بحثهای سیاسی (32- 37- 41- 50 و ... )

    افشاگری و احزاب (30- 105- 19 و ... )

    جامعه شناسی (1- 32 و ...)

    آینده نگری یا ملاحم (13- 47- 98- 101- 108 و ...) و موضوعات فراوان دیگر.

    نامه ها نیز به طور کلی به عنوان های:

    اخلاقی (مانند 3- 22- 47و ... )

    نامه به دشمنان (6- 7- 10- 17 و ... )

    به فرمانداران و استانداران (5- 8- 19- 20- 56 و ...)

    به فرماندهان نظامی و مسئولان بیت المال (25- 26- 4- 13 و ... )

    خطاب به مردم (2- 29- 38 و ...)

    به فرمانداران و استانداران (5- 8- 19- 20- 56 و ... )

    به فرماندهان نظامی و مسئولان بیت المال (25- 26- 4- 13 و ... )

    خطاب به مردم ( 2- 29- 38 و ... )

    وصیتهای امام (23- 24- 51 و .... ) تقسیم می شود.

    کلمات قصار نیز تقریبا تمام موضوعات مورد نیاز جامعه را در بردارد و از نظر تنوع موضوعات بسیار گسترده اند.

     

     

    منابع نهج البلاغه

    سید رضی در تالیف نهج البلاغه از کتابخانه شخصی خود و کتابخانه های بزرگ سید مرتضی و بیت الحکمه بغداد و دیگر کتابخانه های موجود استفاده کرده است.

    گرچه خود سید رضی جز در مواردی اندک نام منابع خویش را در متن کتاب ذکر نکرده، اما آنچه از منابع مورد استفاده او به دست آمده در کتب شرح نهج البلاغه مفصلا بیان شده است.

    از جمله این منابع است:

    البیان و التبیین از جاحظ المقتضب، از مجرد مغازی، سعید بن یحیی اموی الجمل، واقدی- المقامات فی مناقب امیرالمومنین علیه السلام، ابوجعفر اسکافی تاریخ طبری و ...

    اسناد نهج البلاغه

    اشکالی که از دیر باز به نهج البلاغه می کردند این بود که سید رضی سندهای روایات خویش را حذف کرده بنابراین، این کتاب از نظر علمی اعتبار چندانی ندارد و تنها در حد یک کتاب ادبیات می توان از آن بهره جست.

    با توجه به این اشکال از قرنها قبل بزرگان علما در صدد جمع آوری مصادر نقل سید رضی بوده اند و خطبه ها و نامه ها و کلمات قصار نهج البلاغه را از منابعی قبل از سید رضی جمع آوری کرده اند.

    هم اکنون چندین جلد کتاب موجود است که تمام منقولات سید رضی را با ذکر طرق گوناگون مسندا نقل کرده اند. در بعضی موارد برای یک خطبه دهها سند و منبع آورده اند که تفصیل آن را می توانید در کتب مذکور بیابید.

    از جمله کتب مصادر نهج البلاغه می توان به عناوین زیر اشاره نمود:

    1-    مصادر نهج البلاغه و اسانیده از سید عبدالزهرا حسینی

    2-    مدارک نهج البلاغه از هادی کاشف الغطاء

    3-    مصادر نهج البلاغه از سید هبه الدین شهرستانی

    4-    اسناد و مدارک نهج البلاغه (فارسی)، از محمد دشتی و دهها عنوان دیگر در این زمینه.

    شرح

    پیرامون این کتاب شریف شرحهای فراوان نگاشته شده و برخی بزرگان کتابهایی برای فهرست اسامی شرحهای نهج البلاغه نوشته اند. از جمله شیخ حسین جمعه در کتاب «شروح نهج البلاغه» 210 شرح نام برده و آقای رضا استادی در کتابنامه نهج البلاغه نام 370 شرح را ذکر کرده است(همراه با ترجمه).

    علاوه بر اهمیت و اعتبار این کتاب شریف، صعوبت و سختی درک آن نیز نیاز آن را به شرح بیشتر کرده است.

    معروفترین شروح نهج البلاغه عبارتند از :

    1-    شرح ابن میثم بحرانی متوفانی حدود 679 هجری

    2-    شرح ابن ابی الحدید معتزلی متوفای حدود 655 هجری

    3-    شرح شیخ محمد عبده، متوفای 1323 هجری (مفتی مصر در آن زمان)

    4-    شرح علامه محمد تقی جعفری(معاصر)

    5-    منهاج البراعه از قطب الدین راوندی، متوفای 573 هجری

    6-    شرح فخر رازی مفسر بزرگ اهل تسنن، متوفای 606 هجری

    مستدرکات

    1-    مستدرک نهج البلاغه از هادی کاشف الغطاء

    2-    نهج السعاده در 8 جلد از محمد باقر محمودی

    3-    غرر الحکم و درر الکلم از آمدی

    4-    التذییل از اسماعیل حلبی

    5-    ملحق نهج البلاغه از احمد بن یحیی و ...

     

     

    ترجمه

    نهج البلاغه کتابی است که به جهت فصاحت و بلاغت بالای آن بسیاری از عرب زبانان هم از درک مفاهیم آن عاجزند چه رسد به غیر عربها، به همین جهت به زبانهای مختلف ترجمه های فراوان شده است. ترجمه های فارسی نهج البلاغه حدود 30 عنوان است که از قرنهای قبل تا بحال به فراخور حال منتشر شده اند.

    ازجمله معروفترین ترجمه های فارسی نهج البلاغه درعصر حاضر عبارتند از :

    1-    ترجمه فیض الاسلام

    2-    ترجمه ای توسط آقای مبشری

    3-    ترجمه آیت الله مکارم شیرازی

    4-    ترجمه علامه محمد تقی جعفری 

    5-    ترجمه دکتر شهیدی ( تقریبا جدیدترین ترجمه کتاب است )

    6-    ترجمه آقای مصطفی زمانی و.......

    کتب موضوعات

    ازکارهای بسیار ارزشمندی که پیرامون این کتاب عظیم شده استخراج موضوعات وچینش مطالب کتاب براساس موضوعی است . دراین زمینه نیز بزرگانی از شیعه وغیر شیعه دست به قلم برده اند که برخی تنها موضوعات را لیست نموده وآدرس داده اند . برخی دیگر موضوعاتی کلی انتخاب نموده اند ودرضمن تقسیم موضوعی شرح وتوضیحی نیز برمطالب نوشته اند .

    ازکتاب موضوعات نهج البلاغه است :

    1-    نهج البلاغه از علامه تستری ، که 67 موضوع کلی انتخاب کرده وپیرامون هر یک شرح وتفسیری هم نوشته است .

    2-    الدیل ، ازعلی انصاریان با یکصد موضوع

    3-    الهادی ، از آیت الله مشکینی که 625 موضوع انتخاب نموده است .

    4-    تصنیف نهج البلاغه از لبیب بیضون با 425 موضوع

    5-    الکاشف از دکتر مصطفوی

    6-    المعجم المفهرس از محمد دشتی که درضمن کار معجم نویسی ، 45600موضوع وتیتر برکلمات امیر مومنان علیه السلام زده است .

    نسخه های خطی

    کتاب شریف نهج البلاغه از غنی ترین منابع اسلامی از حیث نسخه های خطی است . نسخه های این کتاب از عصر مولف درقرن  پنجم هجری تا کنون بصورت پیوسته موجود است . درکتابخانه های مختلف بیش از 130 نسخه خطی معتبر از نهج البلاغه یافت شده از جمله :

    1-    نسخه ای مربوط به سال 421 هجری درکتابخانه آیت الله حسن زاده آملی .

    2-    نسخه ای از سال 485 هجری متعلق به علامه سید محمد علی روضانی .

    3-    نسخه ای مربوط به سال 483 هجری که با نسخه حسن بن یعقوب نیشابوری مقابله شده است .

    ونسخه های فراوانی درکتابخانه های آستان قدس رضوی علیه السلام وکتابخانه آیت الله مرعشی نجفی درقم و....

    همچنین مطالبی با این موضوع را مطالعه نمایید

    • بایسته های اعتقادی (امامت) در نهج البلاغه
    • بایسته های اخلاقی در نهج البلاغه
    • مديريت و اخلاق مديران در نهج البلاغه
    • جلوه های بلاغت در نهج البلاغه
    • خطوط كلى سياست (اصول ايجابى) از دیدگاه امام علی (ع)
    • آفات سیاست در نهج البلاغه

درباره ما